Van toen, Schakel mei 2008
De geschiedenis van het protestantisme in Philippine voert ons terug tot het jaar1633 toen Frederik Hendrik het fort St. Philips op de Spanjaarden veroverde en het gebied er rond in handen van de Staten Generaal kwam.
Door de eenheid van kerk en staat in de Noordelijke Nederlanden werd het protestantisme overheersend en alleen getolereerd.
Aanvankelijk was er alleen het Hoog Philippine, het oorspronkelijke fort, ook wel het Kasteel genoemd.
Hierin woonden enkel militairen en staatsambtenaren.
Later werd het Laag Philippine met vestingwerken versterkt en kwamen meer bewoners zoals winkeliers, handelaars, herbergiers en logementhouders.
Het waren echter uitsluitend leden van de Hervormde Kerk die vestigingsvergunningen kregen.
Voor de geestelijke verzorging werd al op 30 mei 1634 een predikant beroepen.
In 1645 werd Ds Johannes Lefebure (Lefeber) predikant te Philippine. Hij heeft de gemeente 21 jaar gediend tot zijn dood in 1666.
Ds Lefebure werd in de kerk begraven en zijn grafsteen is nog steeds in de kerk te zien.
Waarschijnlijk werden de eerste jaren erediensten gehouden in een of andere lokaliteit van het garnizoen.
Kort na de komst van Ds Lefebure werd besloten tot bouw van een waardig kerkgebouw.
Bij resolutie van de Raad van State van 30 mei 1646 werd dit toegestaan.
Voor de stichting van het kerkgebouw heeft zich vooral verdienstelijk gemaakt Jonkheer van Tuyl van Serooskerken, heer van Welland en commandeur van de vesting.
Een andere commandeur, Pieter de Bils, die in Philippine verbleef van 1688 tot 1719, schonk het kostbare avondmaalszilver.
Doordat zowat alles door de Raad van State moest goedgekeurd worden was het steeds een touwtrekkerij om voldoende geld voor onderhoud en traktementen.
De correspondentie van die dagen laten smeekbeden zien voor uurwerken in de toren, muren rond het kerkhof, het aanleggen van paden enz.
Schoolmeesters speelden een belangrijke rol in de gemeenschap. Hij was ook meestal waarnemend secretaris van de magistraat en heette daarom; substituut-griffier.
In de kerk was hij, koster, klokkenluider en rechterhand van de dominee en de kerkenraad.
Bij het beleg door de Fransen in 1747 werd het gebouw ernstig beschadigd. De Fransen hebben de kerk waarschijnlijk als kazerne gebruikt en de consistorie als militair bureau.
Het actenboek van de kerk werd toen gebruikt voor militaire doeleinden. Papier was schaars.
De laatste predikant, Ds Iz. Marant vertrok in 1796 naar Biervliet. Daarna werd de Hervormde Gemeente Philippine een gemeente met Sas van Gent.
In 1900 was de toestand van het oude kerkje zo slecht dat herbouw noodzakelijk was.
In de huidige kerk herinnert de preekstoel nog aan de oorspronkelijke kerk, die ook te zien is op het schilderij “La Sortie de l’Office” van Franz Courtens, wat hangt in het museum van Schone Kunsten te Brussel.
Meer over de historie kunt u lezen in reeds eerder genoemde werk van Fred. Caland en in Stad en Land van Philippine van J.Ch. Conelis
Co Vercouteren